Sandra Louise Dyas –
Luisteren Met Je Ogen
De foto’s die Sandy Dyas gedurende de jaren negentig en het begin van tweeduizend maakte van muzikanten uit de de scene die toen in Iowa City op haar hoogtepunt was, zijn samengevoegd in Down To The River. Samen met de achttien liedjes tellende cd die bij het boek is gevoegd geeft dit Down To The River een schitterend beeld van de muziek. Letterlijk. Wie is Sandy Dyas?
Door Wim Boluijt
Sandy Dyas.
Wim Boluijt. Wie zijn je vader en moeder?
Sandy Dyas. Mijn ouders leven op de boerderij waar ik opgroeide, in het oosten van Iowa, vlak bij de Mississippi. In de buurt van Bellevue, Iowa. Mijn vader is op deze boerderij opgegroeid en heeft er zijn hele leven gewoond. Of in het stenen huis waar hij in geboren is of in het houten huis dat zij broer heeft gebouwd aan de andere kant van de weg. Mijn broer en ik groeiden op in dit witte houten “Cape Cod” huis. Onze grootouders woonden tegenover ons. In een oud kalkstenen huis, gebouwd in 1852.
Mijn vader bewerkte het land en had hij een zaagmolen. We zo’n 90 acres bos achter het huis waar ik vaak speelde. Mijn moeder was Moeder en Huisvrouw. Ze deed haar taken met veel toewijding. Ik denk dat haar generatie vrouwen het gemis van een carrière of zinvolle bezigheid naast het opvoeden van de kinderen en het zorg dragen voor de familie, sterk voelt. I see that she is missing something.
WB. Waar woon je nu?
SD. Ik ben eigenlijk nooit ver van mijn ouderlijk huis geraakt. Toen ik twintig was ben ik getrouwd en al heel snel kreeg ik mijn twee dochters. We woonden tot 1987 dicht bij de plaats waar ik ben opgegroeid. Terwijl ik in Bellevue, Iowa woonde ben ik begonnen met fotograferen. In 1976 kocht ik een winkel waarin een portretstudio was gevestigd. Wat een ervaring! Ik wist toen nog niet veel maar stapte vol ambitie in de wereld van commerciële fotografie. Gedurende zo’n twaalf jaar fotografeerde ik high school seniors, kinderen en allerlei trouwpartijen in Bellevue en omgeving. Het liep heel goed. Huwelijken leveren veel geld op en de mensen hielden van mijn werk. Ik genoot er een aantal jaren van en toen… Iets vertelde me dat ik ermee moest stoppen. Het was tijd om mijn vleugels opnieuw uit te slaan.
Ondertussen was ik gescheiden en voedde ik mijn dochters zelf op. Toen ontmoette ik Bo Ramsey and the Sliders in Dubuque, Iowa in een bar die Cooper Wagon Works heette. Het was 1981. Radoslav (Lorković. WB) en ik ontmoetten elkaar hier voor het eerst. Hij en ik hebben een bijzondere geschiedenis sinds deze avond. Hij heeft veel invloed gehad op mijn artistieke ontwikkeling. Ik besloot mijn intuïtie te volgen en vertrok naar Iowa City, waar ik nu nog woon. Ik schreef me in als non-traditional student en uiteindelijk behaalde ik een MFA in Intermedia, een programma dat zich richtte op avant-garde video en performance kunst.
WB. Waar ben je opgegroeid? Is deze plaats van invloed (geweest) op je fotografie?
SD. Natuurlijk heeft Iowa mijn kunst ontegenzeggelijk beïnvloed. En ook de wijze waarop ik de wereld beschouw. Iowa bestaat eigenlijk voornamelijk uit platteland en boerderijen. Veel van deze boerderijen en ook de kleine plaatsen waren levendig en welvarend toen ik nog jong was. Nu raken ze in verval en wordt het er steeds leger. Natuurlijk wordt het land nog steeds bewerkt, maar steeds meer boerderijen verdwijnen. Dit alles begon in de jaren zeventig en sindsdien gaat het niet goed met het middenwesten. Eigen bedrijfjes bestaan nauwelijks meer. Alles is in handen van grote corporaties. Volgens velen is dit de vooruitgang. I only know that it has drastically changed life in the Midwest.
Op mijn foto’s zie je wat er is overgebleven… sad but beautiful remnants of what once was. Bouwvallige muren, gebroken dingen, korenvelden. Allemaal plaatsen die herinneringen en geheimen in zich dragen. Wim Wenders, de filmmaker en fotograaf, zei ooit dat plaatsen verhalen vertellen en dat als we goed naar luisteren we deze verhalen kunnen horen.
WB. Heb je kinderen?
SD. Twee zeer getalenteerde en ook prachtige dochters! Mijn jongste, Jamie Elizabeth Hudrlik is kunstschilder. http://www.myspace.com/jamieballerina Mijn oudste dochter Jenna is bibliothecaresse, zelfstandig ondernemer en moeder. Caroline Louise is mijn eerste en enige kleinkind. Special little girl! Er is niets zo mooi als mijn family of girls.
WB. Ben je fulltime fotograaf? Of heb je ook nog ander werk?
SD. Ik was lange tijd fulltime fotograaf maar ben nu ook professor of art aan het Cornell College in een klein plaatsje in de buurt van Iowa City. Ik hou van het lesgeven en mijn studenten.
WB. Hoe ben je ertoe gekomen om foto’s van muzikanten uit Iowa te gaan maken? Had dat te maken met het mysterie dat muziek oproept? Terwijl de foto’s zelf ook weer een nieuw mysterie oproepen?
SD. Ik bevond me daar temidden van een groep muzikanten waarvan sommigen uitzonderlijk goed zijn. Ik ging vaak uit op een donderdagavond, vrijdagavond of zaterdagavond. Een band zien en dansen vond ik geweldig. Omdat de Iowa scene toen zo’n beetje haar hoogtepunt beleefde, hoefde ik nooit verder te reizen dan Iowa City. Op sommige avonden gingen mijn vrienden en ik gewoon naar meerdere optredens. De jaren negentig en ook wel het begin van de eenentwintigste eeuw waren bijzonder voor de muziek waar wij van hielden. Rootsrock, blues, rockabilly en ook folk. Je voelde dat er iets bijzonders gebeurde. Ik wilde vastleggen wat er gebeurde en begon mijn camera mee te nemen naar de optredens. Zo begon ik deel uit te maken van de scene, door te fotograferen en te dansen, vaak tegelijk. Eigenlijk zat ik nooit stil, voor mij geen tafel. Ik zette mijn fototas op het podium en bleef er de hele avond voor staan, behalve tijdens de pauzes.
De muziek sprak mij en mijn vrienden aan. Ik geloof dat er iets van mysterie mee gemoeid is. Ze komt met zoveel kracht op je af, het is moeilijk te omschrijven, laat staan dat er aan te ontkomen valt. Pas jaren later toen ik de foto’s voor het boek aan het uitzoeken was, ontdekte ik een verband tussen deze foto’s en The Lost Nation Photographs, mijn andere werk. Er is een gelijkenis. Waar jij ook op wijst: een mysterie, zowel een gevoel van hoop als van wanhoop. Of zelfs gebrokenheid. De foto’s zijn een soort dagboek, een herinnering aan die tijd en plaats. And I like to think they are like songs or poems.
WB. Soms neem je een foto van wat instrumenten en persoonlijke bezittingen op een tafel. Het doet me denken aan de stillevens uit de Hollandse School. Zijn schilderijen van invloed op je werk?
SD. Ik geloof wel dat de schilderijen die ik heb gezien me op de een of andere wijze inspireren, maar ik denk toch dat andere fotografen van meer invloed op mijn werk zijn. Favorieten zoals Diane Arbus, Robert Frank, Ralph Eugene Meatyard, Garry Winogrand en Keith Carter. Om er maar een paar te noemen. Ik heb echt een behoorlijke collectie fotoboeken en kan uren doorbrengen met daarin te kijken.
WB. Er is veel hout, steen en staal op je foto’s te zien. Iets elementairs. Net als in de liedjes.
SD. Eerlijk gezegd heb ik hier nog nooit over nagedacht. Eerder noemde ik al het kalkstenen huis waar mijn ouders nu nog steeds in wonen, de bossen achter het huis waar ik zo graag in ronddwaalde, de huizen met het hout waar de verf afbladdert, de schuttingen, ja, ze hebben allemaal een betekenis voor me. Al vanaf mijn vroegste jeugd. Net als de liedjes. De woorden en muziek laten me de dingen voelen die ik begrijp en tot in het diepst van mijn wezen ken. It is what we are made up of.
BeJae Fleming.
WB. Wat is de ‘Kleene Kerk’ die zich achter BeJae Fleming bevindt? Dit betekent ‘kleine kerk’ in het Nederlands!
SD. Zo, dat wist ik niet! Dat de foto van BeJae op deze plaats werd genomen kwam omdat ik naar een voorfeest van de bruiloft van vrienden was geweest. Het feest vond plaats in hun achtertuin in Iowa City. Die kleine kerk heeft wel iets weg van een grotto. Ik weet niets van haar geschiedenis, maar toen ik haar zag wilde ik direct iemand op deze plaats fotograferen. Dave Moore speelde daar die dag. Hij is een goede vriend van mij. Ik luisterde naar hem en toen hij even een kleine pauze nam, bleef ik zitten. Ik keek naar waar hij niet meer stond maar voelde zijn aanwezigheid in zijn afwezigheid. Is dit te begrijpen? Voor mij wel. Dave vertelde me dat hij deze foto de mooiste van het boek vindt.
WB. Kun je het moment van het nemen van een foto beschrijven. Lijkt het op het schrijven van een gedicht of een liedje? Vangen wat nauwelijks te vangen is? Dichterbij komen maar niet dichtbij? Ik moet aan deze woorden van Bill Mallonee denken:
if a picture's worth a thousand words
what i've seen is what i've heard
the image writhes flickers on the screen
distance grows wide between the glory and the dream
SD. Er zijn woorden voor. Maar of ik die woorden op adequate wijze kan gebruiken is een ander verhaal. Iets zien te verkrijgen dat verder of dieper gaat dan dat wat je voor je lens ziet, dat is de uitdaging. Zal het beeld dat onthullen of niet? Hoe ontstaat zoiets? Ik denk dat heel veel foto’s dit niet bereiken. Eigenlijk ben je er nooit zeker van, pas nadat je de foto hebt gemaakt en je haar ziet. Arbus zei ooit dat het zien van een negatief altijd weer een verrassing is.
Ik geloof dat je in je hoofd moet hebben waar je bent. Je bewust moet zijn van wat je ziet, luisteren en voelen. And seeing takes time – you have to pay close attention to the world. Dat geldt voor alle kunst, geloof ik. Kunst ontstaat in de ziel en die kunst die een uitdrukking is van het zelf spreekt van het zich bewust zijn van zichzelf en de wereld waarin je leeft.
Greg Brown.
WB. Welke muziek raakt je (het meest)?
SD. Zoveel muziek en zo weinig tijd… Ik luister eigenlijk alleen naar muziek die gemaakt wordt door de muzikanten die ik ken. Bo Ramsey is altijd al een favoriet van mij geweest, Greg Brown, Kevin Gordon en al de vrienden waarvan foto’s in mijn boek staan. Ze hebben het allemaal. Hun muziek raakt me omdat ze eerlijk is en oprecht. And much of it hauntingly beautiful. Zoals Kevin Gordon, Pieta Brown en Greg Brown liedjes schrijven. Ik wilde dat ik het zo kon! Pure poetry.
Maar er zijn ook nog Tom Waits, Gillian Welsh, Bob Dylan, Patty Griffin en The Rolling Stones. John Lennon is een held van me. Ik hou van die Engelse beat, ze voert me terug naar mijn jeugd. Ken je het liedje 96 Tears van ? and the Mysterians? Iedere keer wanneer ik dat hoor verkeer ik in een opperbeste stemming. De beat en dat orgelgeluid. Of het is een Farfisa of een Vox, ik weet het niet precies. Ik hou heel erg van keyboards. Piano’s, orgels en accordions.
WB. Heb je favoriete schrijvers?
SD. Mijn dochter Jenna leest heel veel. Ik wilde dat ik ook zoveel kon lezen. Meestal gaan mijn boeken over fotografie en muzikanten. Eigenlijk heb ik al heel lang geen boek gelezen. Toen ik nog wel veel las waren het vooral de boeken van Toni Morrison en Margaret Atwood. The Boys of My Youth van JoAnn Beard en The Stardust Lounge van Deborah Digges zijn boeken waaraan ik goede herinneringen heb. Ik hou ook erg van de boeken van mijn vriend Chris Offutts, vooral The Same River Twice en No Heroes, alle twee memoires.
WB. Is Down To The River je eerste boek? In een boek zoals dit worden de foto’s zoiets als gedichten (proberen te zeggen wat eigenlijk niet te zeggen valt)…
SD. Dank je, Wim. Ja, de foto’s konden ook gedichten zijn. Ik zie ze als liedjes of korte verhalen. Nu ze allemaal bij elkaar staan zijn ze zelfs nog iets groters geworden. Ze bergen verhalen en herinneringen in zich. Opmerkelijk hoe ze zich laten lezen, net zoals boeken!
WB. Heb jij de cd die bij het boek zit samengesteld?
SD. Ja, dat heb ik gedaan. Ik ben verrukt wanneer ik mensen hoor zeggen dat het een cd is waar ze steeds weer opnieuw naar luisteren. Ik heb er lang over gedaan om alles voor elkaar te krijgen. Hoe klinken de liedjes ten opzichte van elkaar? Soms was het moeilijk kiezen. Er konden er maar achtien op. Jammer genoeg konden de twee die ik er heel graag op had willen hebben, er niet op. Kevin Gordon had de rechten van Jimmy Reed is the King of Rock ‘n’ Roll en Pauline verkocht. Als je zijn muziek nog nooit gehoord hebt… you are missing out on a gem of song-writer. Plus he rocks!
WB. Wie is Chris Offutt en waarom vroeg je hem om het voorwoord te schrijven?
SD. Chris is een goede vriend van me. Hij belandde via Kentucky in Iowa City omstreeks dezelfde tijd dat ik hier kwam. We hebben elkaar ontmoet in The Foxhead, een schrijversbar in de stad. Hij nam deel aan de Schrijvers Workshop en ik was student aan de universiteit. Hij liet me de fotografie voor zijn eerste boek, Kentucky Straight, doen. We werden vrienden en gingen vaak samen uit om te dansen en naar muziek te luisteren. We voelden ons alle twee diep verbonden met deze muziek, Chris die van de oostelijk heuvels van Kentucky komt en ik die op een boerderij in oostelijk Iowa ben opgegroeid. Dat juist Chris het voorwoord schreef lag dus voor de hand. Hij heeft mij altijd gesteund. Op de avond toen hij dit voorwoord voorlas in onze beroemde, onafhankelijke boekwinkel Prairie Lights, was ik zenuwachtig omdat ik wist dat ik heel snel daarna met de aanwezigen over mijn boek moest gaan praten. Zodra ik Chris hoorde voelde ik me echter kalm worden. Hij zette de toon. Ik hoefde niet bang te zijn om iets te vergeten want hij zei alles al.
WB. Maak je nog steeds foto’s van muzikanten en optredens?
SD. Soms nog wel, ja. Ik werk nu meer in opdracht van muzikanten dan dat ik hun optredens fotografeer. Ik zou er weer wel op uit willen gaan en alles voortzetten, maar het zal dan toch om een nieuwe groep muzikanten gaan. Veel van de mensen die ik ooit fotografeerde spelen zelden of nooit meer in de stad. Ik wil mijn Lost Nation Photographs voortzetten. Op dit moment krijg ik veel reacties op het boek. Zo heb ik een serie met de hand afgedrukte zwart-wit foto’s van het boek al op verschillende plaatsen in Iowa tentoongesteld. Ik zou het geweldig vinden als deze foto’s ook het middenwesten bereiken. Dan vergaat het mij misschien wel net als al die muzikanten die ooit in Iowa City begonnen en nu overal spelen. Zelfs in Europa.
Ik heb overwogen om naar Nashville of Austin te verhuizen. Dichter bij een grote muziek scene. Maar ik weet niet… Ik heb het in Iowa City erg goed. Veel kunstenaars, muzikanten en schrijvers wonen hier. Het is een prachtige plaats. Aangenaam ook. Het is nu herfst en de dagen worden korter. Alles is stil en rustig. Een glimp zon. En dat verrukkelijke licht… it is a good place to live.
