MARK RAY LEWIS
–
De Verteller Verteld
Het debuut van Trilobite (2006) laat me niet los. Een stil water met diepe gronden. Toen Mark Ray Lewis ook nog eens een schrijver bleek te zijn, wilde ik zijn werk lezen. Hij stuurde me The O. Henry Prize Stories 2002 op. Met meer dan genoegen las ik zijn bekroonde verhaal Scordatura. Natuurlijk, we haden hier bij Hanx reeds de recensie van Patrick en Mark Ray Lewis’ Passport. Maar toch. De vraag werd klemmender: wat heeft deze verteller nog meer te vertellen? Over zijn jeugd, boeken, schrijvers, zijn verhalen, zijn liedjes & Boris McCutcheon? Veel.
Door Wim Boluijt
Wim Boluijt. Wie zijn je vader en moeder?
Mark Lewis. Mijn vader is een Southern Baptist minister. Hij was pastor van een grote kerk toen wij nog klein waren. Hij schreef een boek dat je zou kunnen zien als een handboek voor pastors, het heet Organize to Evangelize. Ook nu hij niet langer pastor meer is preekt hij nog vrijwel iedere zondag in één of andere kerk. Het leven van moeder ging vrijwel gelijk op met dat van hem. Zij heeft echter een aantal interessante dingen gedaan, zoals het opnemen van een album in 1978. Ook schreef ze een boek over devotie dat Hand in Hand heet. Ze wonen op de boerderij in Missouri die sinds 1901 in het bezit van onze familie is.
WB. Waar woon je nu?
ML. In Albuquerque, New Mexico, USA. Dat is precies aan de andere kant van the old Santa Fe trial dan de kant waar ik opgroeide. We kwamen er overigens wel eens als we naar een Baptistenkamp gingen dat Glorieta heette. Ik zag mijn eerste sterrenbeelden in New Mexico toen ik vijf jaar oud was.
WB. Waar ben je opgegroeid? Welke invloed heeft deze plaats (gehad) op je kunst?
ML. In Hannibal, Missouri. Mijn vader en ik hielden erg van het werk van Mark Twain. We lazen al zijn boeken. Mijn zusters speelden toneel voor de toeristen. Het lag er allemaal nogal dik bovenop in Hannibal: iedere eetgelegenheid of motel was vernoemd naar een figuur uit de boeken van Twain. Ik kon maar geen genoeg krijgen van Huckleberry Finn. Wanneer Huck besluit dat hij nog liever naar de hel gaat dan dat hij zijn vriend Jim zal verloochenen, dat is één van de scenes ooit geschreven!
WB. Heb je kinderen?
ML. Nee. And Billy Jean is not my lover.
WB. Ben je fulltime muzikant? Of heb je ook ander werk?
ML. Ik doe ook ander werk, vooral landschapsarchitectuur. Momenteel ontwerp en bouw ik een tuin voor een cliënt met een kind van vijf jaar. Er komen schommels in en muzikale elementen. En ook mooie rotspartijen en een miniatuur theehuis. Vorige winter bestuurde ik een Sno-Cat (zoals Scatman Carruthers in The Shining) in het lokale skigebied. Van drie uur ’s middags tot middernacht. De zonsondergangen in de sneeuw waren soms prachtig om te zien maar ik hoef dit baantje liever niet meer. Iets in de walm van diesel lijkt het slechtste in de mens naar boven te brengen.
WB. Vertel eens iets over de boeken uit je jeugd?
ML. De Bijbel bevat prachtige verhalen. Vaak hebben ze geweldige details die je over het hoofd ziet als je niet aandachtig leest. Neem nu het verhaal over de baby Mozes. Het lijkt een verhaal over het te vondeling leggen van een kind. Maar zijn zusje kijkt toe en als ze ziet wie hem vindt biedt ze zich meteen aan om een goede zoogster te vinden. Dat is haar moeder, natuurlijk. Zo’n oudere zus wil iedereen wel. By Their Blood was één van de eerste boeken die ik las. Het was geschreven door James en Marti Hefley, vrienden van onze familie. Misschien was ik nog wel wat te jong om dit te lezen, maar het lag gewoon op tafel. Het was een encyclopedie met gruwelijke verhalen over christelijke martelaren.
WB. Hou je van poëzie? Lorca? Is zijn werk van invloed op het liedje Esperanza? Why do you read Esperanza?/I prefer Lorca myself?
ML. Ik had ooit een vriend die op vurige wijze Lorca kon opzeggen en ik kon het niet laten om aan het vermakelijke beeld van deze vroegrijpe, vlotte twaalfjarige die Lorca in het Spaans opzegt, terug te denken. Dit liedje is wellicht meer beïnvloed door Neil Young. They say a man needs a maid is een citaat uit één van zijn bekendste liedjes. Al draai ik de hele boel wel om. Hier doet de jongen al het huishoudelijke werk en dicht ik hem ook amoureuze verlangens toe, terwijl de verteller in het liedje van Neil wil dat de dame ik kwestie eten voor hem klaarmaakt en dan verdwijnt.
WB. Welke auteurs zijn van invloed (geweest) op je werk?
ML. Ik las The Sound and The Fury (van William Faulkner. WB) toen ik 22 jaar oud was en wist toen dat ik ook moest gaan schrijven, of ik het nu zou kunnen of niet. Eerder had ik als tiener al het schrijven overwogen maar ik vreesde een falen. Veel van mijn favoriete schrijvers zijn op ellendige wijze aan hun einde gekomen. Anne Sexton, Sylvia Plath, Franz Kafka, Nathaniel Hawthorne. Dus besloot ik toen om niet te gaan schrijven en me te wijden aan het verbouwen van groente. Tot ik erachter kwam dat je als boer het hele jaar door zo’n 80 uur per week moet werken en dat er dan bijzonder weinig tijd voor creatieve dingen overblijft. Dus begon ik tuinen te ontwerpen zodat ik toch kan schrijven.
WB. Je verhaal Scordatura is, om een begrip van Flannery O’Connor te gebruiken, ‘christ-haunted’. Misschien gaat dit ook wel op voor je muziek. Zo’n zin uit Lucky Toes als: God has a plan for me/ He loves me like the lightning loves a tree. Herken je dit?
ML. Ik denk dat we ten diepste allemaal ‘Christ-haunted’ zijn in onze westerse samenleving. Een goede invloed, vind ik, al heeft de mens er, zoals met zovele dingen, weer een draai ter meerdere eer en glorie van zichzelf aan kunnen geven. Ik zie Christus als een beautiful dreamer. Het woord ‘God’ associeer ik echter met een koud en onbewogen heelal dat bij momenten ook bedrog en zelfs een kankerachtig kwaad in zich draagt. Zo denk ik er al over vanaf mijn prille jeugd.
WB. Vanwaar de title Scordature voor je korte verhaal?
ML. Je kunt het woord vertalen als ‘open of alternatieve stemming.’ Bach’s Vijfde Suite voor Onbegeleide Cello gebruikt het woord voor het terugstemmen van een snaar van A naar G. Het leek me de titel die de hoofdpersoon van het verhaal zou kiezen omdat deze verwijst naar het verlies van zijn geliefde, die cellist was. In de tijd dat ik dit verhaal schreef ging ik voor titels altijd te rade bij de personages in het verhaal. Een ander verhaal uit diezelfde tijd is getiteld Neptune Aqua omdat het de naam is die de hoofdpersoon geeft aan een column die ze schrijft voor de schoolkrant.
WB. Er schuilt passie en compassie in je schrijven. Zowel in de muziek als in je verhaal. Het gaat over God en heidenen. Over slecht en goed. Maar nooit wordt er een oordeel geveld. Het is meer een beschrijving van het leven dan een sociale kritiek.
ML. Zoals mijn vader altijd zegt: “Aan alles zit twee kanten, zelfs aan een pannenkoek.” Dit is de fijngevoeligheid van het Middenwesten. Ik kan het niet helpen, maar ik neem de personen in mijn verhalen altijd serieus. They live in a world of consequences - not simply to be the butt of a joke or to illustrate a point. Al moet ik zeggen dat ik soms de schrijvers die geen snars om hun personages lijken te geven wel benijd, al heeft het wel tot gevolg dat hun schrijven minder effect heeft. Vergelijk Cormac McCarthy’s Blood Meridian maar eens met Hemmingway’s A Farewell to Arms. Technisch gezien is McCarthy de betere schrijver maar de personages van Hemmingway springen zo van de bladzijde op je schoot. Uiteindelijk hecht ik meer waarde aan het goed in de verf zetten van een personage dan aan een mooie wending, zin of een gewichtig idee.
WB. Welke muziek is van invloed op je (geweest)?
ML. Ik denk altijd dat het woord invloed vooral betrekking heeft op de jaren dat we worden gevormd. Er was een nicht uit Texas die bij ons woonde toen ik twaalf was. Ze was de enige van ons kinderen die een rijbewijs had en als we met haar meereden moesten we altijd naar mainstream countrymuziek luisteren. Uiteindelijk gingen we gewoon meezingen. In die muziek mag het sentiment er dan soms te dik bovenop liggen, het verhaal is altijd coherent. Misschien gaat het liedje alleen maar over het samen met je vrienden in een boot op een meer drijven – Redneck Riviera – maar het wordt met overtuiging gebracht en het steekt goed in elkaar. Bewonderenswaardig vakmanschap, al is het soms zo suikerzoet dat je ervan over je nek gaat. Ik neig vooral naar songwriters die niet zozeer van nature zanger zijn als wel iets te zeggen hebben: Cohen, Dylan, Lou Reed, Morrissey, Townes Van Zandt en veel van de oude folkzangers. Ik heb veel mensen horen klagen over Joanna Newsom’s stem maar in mijn oren is haar muziek helemaal af. De laatste tijd heb ik veel naar Jesse Sykes, Philip Glass en Ethiopische muziek uit het begin van de jaren zeventig geluisterd.
WB. Als ik de teksten van Trilobite met één woord zou moeten typeren dan zou ik kiezen voor het woord ‘rondreizend’. Zowel voor wat de liedjes betreft als voor de mensen die de liedjes bevolken.
ML. Ja, dat woord wordt vaak gebruikt in verband met dominees die rondreizen om in verschillende kerken te preken, terwijl het in Man of God juist de gêne beschrijft die is gelegen in het vinden van nieuw werk nadat iemand het preken vaarwel heeft gezegd. Het is een woord waarin verdriet doorklinkt – aarzelend, ontworteld, tijdelijk.
WB. Voor het liedje The Ledge heb je een verhaal van Lawrence Sargent Hall gebruikt. Waarom? Wie is hij?
ML. Ik geloof dat hij maar ooit één verhaal heeft gepubliceerd, maar dat is dan gelijk ook wel een prachtig verhaal. Je kunt het vinden in Best American Short Stories of the Century dat is samengesteld door John Updike. Het tweede verhaal waaraan de verhalenverteller in het liedje, die Sumpy heet, refereert is van Herodotus: Xerxes geeft het bevel om de Hellespont zowel zweepslagen als een reprimande toe te dienen.
WB. The Caves of Burgundy doet me denken aan de Violent Femmes?Het liedje is ook opgenomen door Boris McCutcheon op Cactusman Versus the Blue Demon?! Hij zei er het volgende over. Caves of Burgundy is geschreven door mijn goede vriend en schrijver Mark Ray Lewis. Het gaat over de succubus ofwel de engel des doods die de echtgenoot en bestuurder van de auto die zojuist een ongeluk heeft gehad probeert te verleiden om met haar naar het met vleselijke genoegens gevulde rijk van de dood te gaan. Ik schreef het motief en probeerde het meer in de richting van sci-fi te sturen dan het aan de voor de hand liggende bluegrass prijs te geven.
ML. Interessante vergelijking… en een goede band! Ik schreef dat liedje in een ochtend, het kwam nogal snel. De melodie had ik al in mijn hoofd en aanvankelijk wist ik niet waar het op uit moest draaien. Maar toen de woorden eenmaal kwamen was het snel gedaan. Ik hou van Boris. Hij is als een broer. En dat niet alleen in de zin van Kaïn en Abel… We hebben elkaar ontmoet toen ik 21 was en we op dezelfde boerderij werkten. Ik leefde in de geitenstal en hij in de schuur. Samen speelden we oude folkliedjes uit het Rise Up Singing songbook. Toen ik Caves of Burgundy schreef woonde Boris in Boston en ik stuurde het naar hem toe met de succubus (een demon die de vorm van een mooie vrouw aanneemt om vervolgens seksuele gemeenschap te hebben met het mannelijke slachtoffer dat hieraan uiteindelijk bezwijkt. WB) verklaring die hij hier citeert. Hij begon het liedje tijdens zijn optredens te spelen. Ondertussen was het liedje hier in Albuquerque opgenomen door Trilobite. Ik was helemaal weg van de tenor banjo van Brett Davis en liet deze in de mix heel sterk naar voren komen. Dat bedoelt Boris waarschijnlijk met obvious bluegrass direction, want het akkoordenschema heeft niets met bluegrass van doen. Zo’n zes maanden later nam Boris zijn versie op in een studio in Santa Fe en kwam hij op de proppen met een gedeelte in het liedje dat hij nogal mysterieus ‘thema muziek’ noemde. De meeste mensen zouden denk ik spreken een leidend motief. Het gaat om het gedeelte dat de gitarist speelt tussen de laatste verzen en gedurende het outro. Ik vind het geweldig. Het akkoordenschema van het liedje gaat van 1 terug naar 7 en zijn motief is geweldig omdat het doorgaat tot de zevende noot van het zevende akkoord. Het is zo wie zo een groot genoegen om een ander één van jouw liedjes te horen spelen. Boris coverde ook Pumpkin Farmer op zijn album When We Were Big en hij speelde meer liedjes van mij tijdens zijn optredens de laatste jaren: Sin, Mark Twain, The Ledge… Ik zong mee in zijn liedje Pilgrim en speelde hier ook dobro. Ik ben er Boris dankbaar voor dat hij mijn muziek uit de huiskamer gehaald heeft en in de publieke ruimte heeft laten horen. Hij is een geweldig muzikant die fraaie liedjes schrijft.
WB. Snakeriver lijkt verder te gaan waar Married Girl Single Girl van de Carter Family is gestopt?
WB Als we optreden spelen we deze twee liedjes meestal in een medley. Toen ik het liedje van de Carter Family voor het eerst hoorde dacht ik dat het ging over een gehuwde vrouw die zwanger wordt en de baby, als die eenmaal geboren is, voor geld aan een getrouwd stel afstaat. Een vriend van mij betoogde toen dat het hier gaat om een simpele vergelijking tussen twee levenstijlen. Toen ik de tekst op het Internet gelezen had moest ik hem gelijk geven. In die dagen veranderde de betekenis van liedjes echter vaak als ze in andere handen over gingen. Een murder ballad begon misschien ooit wel als een verhaal over een jongen die op z’n gemakje met zijn meisje langs het water wandelt, terwijl iemand met een morbide geest er later geweld aan heeft toegevoegd.
WB. Waar gaat Charlemagne the Great over?
ML. Ik las Einhard’s Life of Charlemagne toen ik bezig was met het opnemen van het album. Het is een tamelijk donker stuk propaganda dat ongeveer stamt uit 800 na Christus. Einhard vertelt hoe de Saksen werden verslagen en hoe hun families daarna uit elkaar werden gehaald doordat de mannen en de jongens naar kloosters werden gestuurd. Ze werden gedwongen om te leren lezen en schrijven en Christen te worden. Tonsured refereert aan de typische haardracht van monniken. De heersers gaven verwanten die ze als rivalen voor de troon zagen overigens eenzelfde lot. Om er dan vroom aan toe te voegen dat deze man een leven van religieuze contemplatie had verkozen boven het wereldse leven. Zo werden kloosters min of meer gevangenissen. In het liedje moet de vader zijn zoon buiten de muren van het klooster begraven omdat men van mening is dat hij het Christendom verwerpt. Charlemagne mag dan in verband worden gebracht met de eenwording van Europa en het bouwen van een bibliotheek, in feite initieerde hij een gewelddadige aanpak waardoor de heidense tradities bijna geheel werden weggevaagd.
WB. Werk je aan nieuwe verhalen of misschien zelfs een boek?
ML. Ik werk momenteel aan een boek. A love story.
WB. Werk je ook al aan een nieuwe plaat? Met dezelfde line-up als waarmee je het eerste album maakte?
ML. We hebben het tweede album zo goed als opgenomen. Inderdaad met dezelfde line-up en gastspelers als de vorige keer. Al spelen we nu wel met een geweldige drummer die Jason Aspeslet heet en heeft Jessica Billey de viool overgenomen. Ze woont dichtbij ons en heeft een geluid dat zowel mysterie als een Oosters tintje heeft. Verder zijn het dezelfde oude getrouwen: Mark Weaver blaast het lage koper, Michelle Collins zingt, speelt gitaar en theremin, Dave Gutierrez speelt mandoline en pedal steel, Michael Grimes speelt staande bas en Brett Davis speelt tenor banjo.
WB. Wanneer komen jullie naar Nederland?
ML. We zouden graag willen. Vooral in de lente wanneer de wind het stof hier laat dwarrelen en iedereen er kriegel van wordt. Het is dan dat ik liever met een fiets door een tulpenveld rijdt terwijl ik op mijn gemakje een shagje draai.
Passport: http://www.hanx.net/trilobite2.htm
Recensie: http://www.hanx.net/december2006.htm#trilobite
The O. Henry Prize Stories: http://www.randomhouse.com/anchor/catalog/display.pperl?isbn=9780385721622
Trilobite: http://www.myspace.com/trilobite
